Azərbaycan: Ən yaxşı tarixi və memarlıq abidələri

Azərbaycan altı mindən artıq tarixi və memarlıq abidələri ilə böyük tarixi və qədim mədəniyyət ölkəsi hesab olunur. Bu region çox əsrlər əvvəl ticarət yollarının Asiyadan Avropaya qədər birləşdirib, həmçinin Böyük İpək yolunun təməlində mühüm rolunu oynayıb. O vaxt artıq çoxsaylı tacirlər, səyyahlar, tarixçilər və etnoqraflar, səfirlər, Odlar Yurdunda tikilən tarixi və memarlıq abidələrinin unikallığı vurğulamışlar.
Ölkənin qədimliyini sübut edən izlər Azıx mağarasında tapılmışdır: 300 min il bundan əvvəl orada ibtidai insanlar yaşamışdırlar. Bəşər sivilizasiyasının ilk mərkəzlərindən biri, dünya mədəniyyətinin nadir abidəsi (Bakıdan 60 km aralıqda) Qobustan qəsəbəsində yerləşir. Düz 4000 qayaüstü rəsmlərin insanların və heyvanların, (petroqliflərin) eləcə də onlarla mağara, burada bizim uzaq əcdadlarımız Qobustanda aşkar edilib. Yalnız bunlar deyil, həm də Bakının çoxsaylı abidələri turistlərdə böyük maraq cəlb edir. Onların arasında, ilk növbədə, "İçərişəhər" (şəhər Daxili), qala şəhərin qədim hissəsi olan əfsanəvi Qız Qalası (XII əsr) ilə birlikdə UNESCO-nun ümumdünya irs siyahısına daxil edilib.
Qalanın özündə birləşdirən 44 orta əsr memarlıq abidəsi, keçmiş Şirvan hökmdarlarının iqamətgahı“Şirvanşahlar” Sarayı Kompleksi (XV век), “Sınıq Qala” minarəsi (XI əsr), məscidlər, karvansaralar, hamamlar və s. qədim görkəmləri və orijinallıqları ilə seçilirlər. Bu, tarix həvəskarları üçün əsl etnoqrafik dəfinədir.
Daha bir ekzotik qədim abidə Bakıdan 30 km məsafədə, Suraxanı qəsəbəsində yerləşir. Bu, atəşpərəstlər məbədi “Atəşgah”dır.
Memarlıq və tarixilik baxımından, Azərbaycanın hər bir hissəsi turistlər üçün maraq doğura bilər. Dahi memarlıq abidələri arasında nadir freskalarla və rəngarəng rəsmlərlə örtülmüş Şəki xan Sarayı (XVIII əsr), Naxçıvanda yüksələn Möminə-xatun məqbərəsini, dağlıq süxurlarda cızılmış əsrarəngiz Diri- Baba məbədi, vəhşi dərəsi, ölkənin müxtəlif şəhərlərindən Cümə-məscidlərin minarələri, qüdrətli körpülər, dağlardakı uca qalalar bu günümüzə qədər gəlib çıxmışdır.
Azərbaycana xoş gəlmisiniz!
Məbədin ən erkən olan strukturu 1713-ci illərə aid edilir. Sonradan salınan ərazi məbədin qurbangahıdır. Yazılara əsasən tikinti 1810-ci ildə Kançanagar tacirinin maliyyə dəstəyi ilə inşa olunub. Burada hindu rəmzlərindən istifadə edilməklə çəkilmiş daş yazıları var.
Bütün sübutlara əsasən biz bu tarixi yerin XIX əsrin əvvəllərində salındığının şahidi oluruq. Atəşgah xarici divarlarla beşbucaqlı struktur modelinə malikdir.
Bir çox turistlərin görmək istədikləri 2ci məkan XVIII əsrdə ikimərtəbəli tarixi binanın inşa olunduğu Şəki şəhəridir. Onun tikintisi zamanı mismardan istifadə olunmamışdır. Saray qırmızı çay daşları və qırmızı kərpicdən tikilmişdir. İnşaatçılar binanın inşasında xüsusi seysmik kəmərdən istifadə etmişdilər ki, bu da nəinki binanı, hətda pəncərələrin ətrafında olan rəngli firtaj naxışları belə qoruyub saxlamışdır. Virtajların hər kvadratının hazırlanmasına qalınlığı 3–7 metr arası hələdə tərkibi məlum olmayan məhlullardan istifadə olunub. Bir virtajın hazırlanmasına beş, altı ay sərf olunub. Divarlar və tavan otağı örtülü çox qiymətli saray daşları ilə örtürülüb ki, bunu hər bir ziyarətçi ilk baxışda hiss edir. Sarayın iki “yuxarı” və “aşağl” adlanan iki karvanı vardır ki, Şəki şəhərində bu adlar bu günə kimi qoruyub saxlanılmışdır. Onların konstruksiyası 18-19 əsrlərə qədər gedib çıxır. "Alt" düzbucaqlı bir formaya malikdir, digər tərəflər isə mürəkkəb relyefli trapesiya formasındadır. Düzbucaqlı karvansaray, böyük həyəti, mərkəzində hovuzu olan 55x85 metr ölçüyə malikdir. Üç mərtəbəli binanın dörd küncündə də həyətə çıxışları vardır.
Mehmanxananın birinci mərtəbəsində nə vaxtsa ticarət mağazaları və anbarlar yerləşirdi; bu müddətdə ikinci mərkəbə orada səyahət edənlərə və alverçilərə nömrə verilməkçün nəzərdə tutulmuşdur. Otelin hər otağında aşağı enmək və mallarını günün istənilən saatlarında yoxlamaq üçün lyuklar var idi ki, bu da tacirlər üçün çox əlverişli idi. Hal hazırda bu qeyri adi eqzotik otel qonaqları yüksək səviyyədə qəbul edərək, öz şərq üslubu və zəngin mətbəxi də turistləri cəlb edir.
Bu gözəl əsəri məşhur azərbaycan memarı Əcəmi Naxçıvan Muxtar Respublikasında salmışdır. Məqbərə 1186-ci illərə aid edilir, monumental tikili qala 10tərəfə, 25metr hündürlüyə malikdir. Bu qəbr Azərbaycan sülaləsinin hökmdarları olan Atabəylər Mhəmməd Pəhlivanın birinci həyat yoldaşına aiddir. Məqbərə interyerinin zənginliyi ilə dərəcəli bütün digər analoqlardan üstündür.
O iri qırmızı blok şəklində olan pirit daşlarla kürsüyə bərkidilmişdir. Qurum yüksək dəqiqliklə və incəliklə işlənilmişdir. Bu məqbərədə olan yazıdan həyata, incəsənətin nəsildən-nəslə davam etməsindən bəhs edir: "Biz gedirik - dünya qalır, biz öləcəyik, amm xatirəmiz bizi yaşayacaqdır.”. Məqbərənin tikintisi Qara-Bağlar qəsəbəsi yaxınlığında 14-ci əsrin əvvəlinə gedib çıxır. O Naxçıvan Muxtar Respublikasının Şərur rayonunda yerləşir.